I te tau 2017, i tukuna e te kaitono, he tangata mate pāwera ināianei, tētahi kereme ki te ACC mō tētahi whara maimoatanga i raro i te wāhanga 32 o te Ture Utu Ārai Mate 2001 (te Ture ). E pāngia ana ia e te mate Guillain – Barré syndrome ( GBS ) [1] kāore i kitea i roto i ngā haora e whitu me te hawhe ki te waru i muri i te waea atu o tōna whaea ki tētahi ratonga āwhina o te pokapū hauora i waho o ngā hāora mahi, ā, i hē te tautuhi a te nēhi. Ko te kereme e hangai ana ki te whakaroa o te maimoatanga i raro i te wāhanga 33(1)(d) o te Ture.
I te tau 2019, i tautokona e te Arotakenga ACC te whakahēnga a ACC ki te whakaae i te kereme. I tukuna te take ki te Kōti Takiwā , ā, i tautokona te whakatau a te Kaitātari [2] engari i whakaaetia te whakaaetanga ki te piira . [3] I whakarongohia te piira, ā, i tautokona te whakatau a te Kaiwhakawā JH Walker e Grice J i te Kōti Matua [4] .
I te 8 o Ākuhata 2023 i tukuna he whakaaetanga motuhake ki te kaitono ki te piira ki te Kōti Pīra i muri i te whakakorenga a te Kōti Matua i tana whakaaetanga i te 12 o Hānuere 2023 [5] .
Ko te pātai ture mō te piira i roto i te Kōti Pīra e kīia ana penei:
Mehemea i hē te huarahi i whakatakotoria e te Kōti Matua mō te tono a Ambros
mā te whakamahi hē i ngā āhuatanga e tika ana, mā te wareware rānei i ngā āhuatanga e tika ana
te aromatawai mēnā i whakamanahia e te kaitono i runga i te pauna o ngā tūponotanga
nā te whakaroa o te maimoatanga i nui ake ai te whara o te kaitono
ki ngā whara kua pā ki a ia nā te mea kāore i pērā
Te Mate Guillain-Barré.
Papamuri
Kāore he tautohe mō ngā kōrero pono. I te marama o Hānuere 2017, 15 tau te pakeke o te kaitono. I hararei ia, ā, i hinga ia i a ia e hikoi ana i tana kurī. [6] I tae atu ia ki te kāinga, ā, i waea atu tōna whaea ki tētahi pokapū hauora i waho o ngā hāora mahi i Motueka i taua pō. Nā te korenga o ngā tohutohu hauora, i noho te kaitono ki te kāinga. I te atatu i muri mai, ka waea atu anō tōna whaea ki te pokapū hauora i waho o ngā hāora mahi, ā, i tukuna atu he waka tūroro, ā, ka whakaurua te kaitono ki te Hōhipera o Nelson. I whai muri mai te tātaritanga me te maimoatanga tika i te taenga o te kaitono ki te hōhipera.
I muri mai ka whakawhitia te kaitono ki te Wāhanga Tiaki Kaha i te Hōhipera o Ōtautahi, ā, i muri mai ki te Hōhipera o Burwood i Ōtautahi, ā, i noho ia ki runga i te mīhini manawa mō ngā marama e toru. [7] He tetraplegic ia ināianei, ā, me whiwhi āwhina me te tautoko mō ngā mahi katoa o tōna oranga o ia rā. Tērā pea he wāhi hei whakapai ake i roto i ngā tau e rua, e toru rānei e whai ake nei, engari kāore i te tino mārama tēnei.
Ko te arotahi o te piira i roto i te Kōti Takiwā me te Kōti Matua, ko te mea pea ko te korenga o te maimoatanga, arā, ko te whakaroa o te maimoatanga, te take o te kaha o te tetraplegia o te kaitono, o te whara GBS/neurological rānei i pā ki a ia. [8]
Tokotoru ngā tākuta i tuku taunakitanga, kotahi mā te kaitono, tokorua mā ACC. I whakaotihia hoki e te Rōpū Kereme Matatini a ACC tētahi pūrongo, i roto i tēnā i whakatau ai kāore he taunakitanga e whakaatu ana ka pai ake te putanga mai i te maimoatanga wawe. Ko te pūtake o ngā whakataunga kore angitu i roto i te Kōti Takiwā me te Kōti Matua ko te kore he taunakitanga e kī ana he pānga te whakaroa o te tātaritanga ki te putanga mai o te mate Guillain – Barré . [9] Kāore i whakamātauhia te take hauora ki te paerewa e hiahiatia ana. [10] I kitea e te Kōti Matua he tika te Kaiwhakawā ki te hiahia ki te tirohanga a ngā kaiwhakaatu a ACC, me te whakatau kāore i whakaūtia te take ture . [11]
Whakamātautau Ambros
E kī ana te whakamātautau a Ambros me whakaatu e te kaitono i runga i te taurite o ngā tūponotanga i puta ai he whara whaiaro nā te maimoatanga (tae atu ki te korenga o te maimoatanga) (ehara i te mea ko te take o taua whara anake te take). Ka taea te whakatau i ngā whakatau pakari i roto i ngā take takitahi. I roto i te keehi a Ambros , i whakaū te Kōti Pīra he rerekē te huarahi ture ki te take i te huarahi hauora, pūtaiao rānei, ā, ka taea e ngā kōti te whakatau i te take i roto i ngā āhuatanga kāore e taea e ngā tohunga. [12]
Hei whakamārama, i roto i te Kōti Matua i tautohe te kaitono ko te huarahi ture mō te whakaaro i te take i runga i a Ambros me whai i te Kōti: [13]
(a) kaua e herea ki ngā taunakitanga a ngā kaiwhakaatu tohunga (hauora);
(b) whakaarohia ētahi atu taunakitanga hauora;
(c) whakaarohia ngā taunakitanga taketake;
(d) whakaarohia ngā taunakitanga tatauranga;
(e) te whakamahi i tētahi whakatau whakaaro noa ki te raupapatanga o ngā kaupapa (arā, te tata);
(f) kia taea ai te whakatau pakari mō te pūtake i roto i ngā take takitahi ina rite te pūtaiao hauora ki te kī he hononga pūtake pea kei reira;
(g) te whakamahi i tētahi huarahi atawhai, ngāwari hoki ki te tātai i tētahi whakatau pakari.
I te tukunga o te whakaaetanga motuhake ki te piira, i whakaae te Kōti Pīra ki tētahi take tautohetohe i rapu te Kōti Takiwā i te tino pono i roto i ngā taunakitanga hauora i te mea ehara i te mea koinei te whakamātautau ture mō te take. [14] I tohu a Mr Miller mō te kaitono kāore a Kaiwhakawā Walker i roto i te Kōti Takiwā i whakarārangi i ngā āhuatanga katoa hei tirotiro i raro i te anga Ambros (i runga ake nei). [15]
I whakarāpopototia e te Kōti Pīra ngā take o te piira i roto i taua Kōti penei:
(a) me whai tonu he huarahi atawhai, ngāwari hoki ki te whakatau i te pūtake o te take mēnā i ngaro te whai wāhitanga ki te whakatau i te putanga hauora nā ngā mahi a ngā tohunga hauora e rongoā ana;
(b) me whakanui ake te wheako mahi a ngā tohunga e mahi ana i te mara ina he iti ngā tuhinga hauora, ngā rangahau rānei mō ngā pānga o te whakaroa o te maimoatanga; ā,
(c) me matapaki e te kaiwhakatau ngā āhuatanga katoa e pā ana ki te take i whakatakotoria i roto i te Accident Compensation Corporation v Ambros kia mārama ai ngā kaitono e pāngia ana mēnā kua tangohia he huarahi atawhai, koretake hoki ki te tuhi i tētahi whakatau pakari. [16]
Te whakamātautau hararei motuhake
Kāore i tautohetia te whakamātautau mō te whakaaetanga motuhake. I roto i te keehi Cullen v Accident Compensation Corporation [17], i kī te Kōti Pīra i raro i te wāhanga 163(2) o te Ture ka whakamahia e te Kōti tōna mana mēnā:
- he pātai nui tēnei mō te ture e taea ai te tautohe pono me te whai kiko;
- kei roto i te keehi ētahi pānga, tūmatanui, tūmataiti rānei, he nui te hiranga ki te
e nui ake ana i te utu me te whakaroa o tētahi atu piira; ā, - ko ētahi atu whakaaro nui ko te hiahia kia whakaotia ngā whakawakanga me
ngā painga whānui o te tika.
I whakaaetia a Cullen e te Kōti Pīra i roto i te keehi AR v Accident Compensation Corporation , ā, i tukuna he whakaaetanga motuhake ki te pīra. [18] Ko te pīra he take kua whakapuakina mō te whakaaro o te Kōti Pīra mō te take ture. [19]
Whakamutunga
He wāhi pai tēnei whakataunga mō te ārahi a te Kōti Pīra mō tēnei kaupapa, ā, he iti noa ngā take i tae atu ki te taumata Kōti Pīra. He mea nui te tirotiro mēnā i hē te whakamārama a te huarahi a te Kōti Takiwā (i tautokona e te Kōti Matua) i te whakamātautau mō te take i roto i te tuhinga a Ambros , ki te kaupapa o ngā whakaaro hauora-ture me ōna pānga ki te whakamātautau mō te take.
Ngā Tohutoro
[1] He mate pūngao io te GBS, ā, ka whakaekea e te pūnaha ārai mate ngā io.
[2] [AR] v Te Kamupene Utu Ārai Mate [2020] NZACC 158.
[3] [AR] v Te Kamupene Utu Ārai Mate [2021] NZACC 140.
[4] [AR] v Te Kamupene Utu Ārai Mate [2022] NZHC 1008.
[5] [ AR] v Te Kamupene Utu Ārai Mate [2023] NZHC 10.
[6] Kei runga ake i te n 2 i [2].
[7] Kei runga ake i te n 4 i [5].
[8] Kei runga ake i te n 4, kei [8].
[9] Kei runga ake i te n 2 i [267], [AR] kei runga ake i te n 4 i [19].
[10] AR v Te Kamupene Utu Ārai Mate [2023] NZCA 354 i [11].
[11] Kei runga ake i te n 10 i [11]; Kei runga ake i te n 3 i [103].
[12] Te Rōpū Whakahoki Utu mō ngā Aituā v Ambros [2007] NZCA 304; [2008] 1 NZLR 340 i [67] me [70].
[13] Ko Ambros i runga ake i te n 12 i [65]-[70]; [AR] i runga ake i te n 4 i [10].
[14] AR i runga ake i te n 10 i [12].
[15] [AR] i runga ake i te n 4 i [11].
[16] Ko Ambros i runga ake i te n 12 i [65]-[70]; AR i runga ake i te n 10 i [4].
[17] Cullen v Aituā Compensation Corporation [2014] NZCA 94.
[18] AR i runga ake i te n 10 i [3].
[19] Te Wāhanga 163(1) o te Ture.